De saxofoon is, anders dan de meeste instrumenten, niet langzaam ontstaan, maar uitgevonden. Bedenker was Adolphe Sax, geboren in 1814 in Dinant en overleden in 1894 in Parijs. De uitvinding dateert van rond 1841 en het eerste patent werd in 1846 verleend in Parijs.
Veel is er daarna niet meer aan veranderd, afgezien van wat kleine verbeteringen, is de huidige saxofoon in hoofdlijnen identiek aan de door Sax gemaakte instrumenten; een bewijs van zijn vakmanschap.

De saxofoon was niet zijn enige geesteskind (hij verwierf in totaal 24 patenten), maar wel het bekendste. Makkelijk had hij het er niet mee, de acceptatie van het instrument verliep moeizaam en Sax streed een voortdurende strijd tegen afgunst, wantrouwen en faillissementen. In symfonieorkesten zul je de sax nog altijd niet vaak tegenkomen, zijn grootste bekendheid dankt het aan de militaire kapellen en fanfares.

In onze eeuw zijn het vooral de swing en jazz muziek waaruit de sax niet meer is weg te denken.


In 1896 werd de straat waarin hij geboren is omgedoopt tot "La Rue Adolphe Sax" en enkele jaren geleden werd in België te zijner ere onderstaand 200 francs biljet uitgegeven.

Van links naar rechts: sopranino, sopraan, alt, tenor, bariton en bas. Oorspronkelijk telde de familie veertien leden, waarvan er nu nog acht gefabriceerd worden, naast de bovenstaande modellen zijn dat nog de contrabas- en de subcontrabassaxofoon. Daarvan zijn alleen sopraan, alt, tenor en bariton algemeen in gebruik. Sopranino en sopraan bestaan ook in gebogen uitvoeringen. Het geluid van een saxofoon vindt zijn oorsprong in het mondstuk: het trillen van het riet dat daar tegenaan geklemd zit, brengt de luchtkolom in de buis in trilling. Verschillende tonen worden gevormd door met kleppen toongaten in de buis te af te sluiten of juist te openen. Bereik en klank van de diverse typen saxen verschillen, maar de bediening is identiek. Er kan dan ook vrij makkelijk van sax gewisseld worden.

Mondstukken zijn over het algemeen van eboniet (hard rubber), metaal of kunststof gemaakt. De sax zelf bestaat uit een koper legering met een laklaag. Experimenten met saxofoons van plastic hebben nog geen erg bevredigend resultaat gehad. Maten variëren van ca. 64 cm. voor sopraan tot ca. 110 cm. voor een bariton.